Ν. 4738/2022 – Παροχή δεύτερης ευκαιρίας- απαλλαγή οφειλών

Ο  πολλαπλασιασμός των μη εμπόρων – επιχειρηματιών κατά την  παρατεταμένη περίοδο οικονομικής δυσχέρειας στη χώρα μας, σε συνδυασμό με την περιορισμένη εμβέλεια του Νόμου Κατσέλη, του οποίου μέλημα ήταν η προστασία της πρώτης κατοικίας των οφειλετών, οδήγησε στην υποχρέωση  θεσμοθέτησης μιας νέας ρύθμισης, η οποία θα καταλάμβανε κάθε είδους πτωχεύσαντος οφειλέτη. Σκοπός της ρύθμισης του Ν. 4738/2020 είναι η παροχή μιας «δεύτερης ευκαιρίας» και η δυνατότητα επανέναρξης της επαγγελματικής δραστηριότητας του οφειλέτη, με παράλληλη ικανοποίηση των πτωχευτικών πιστωτών. Η καινοτομία του νόμου έγκειται στον χαρακτήρα των οφειλών προς τους οποίους απευθύνεται, καθώς παραλείπεται πλέον ο διαχωρισμός φυσικών προσώπων  σε εμπόρους και μη. Μάλιστα, καθίσταται σαφές πως διαθέτουν πτωχευτική ικανότητα, όχι μόνο τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που επιδιώκουν  οικονομικό σκοπό, αλλά και τα πρόσωπα που ασκούν οικονομική δραστηριότητα, δίχως οικονομικό σκοπό.

Σύμφωνα με τη ρύθμιση, απαιτείται διάθεση της περιουσίας του οφειλέτη προς τους πιστωτές, στην οποία προστίθεται μέρος του μεταπτωχευτικού τους εισοδήματος  , έως την απαλλαγή του, η οποία επέρχεται αυτοδικαίως, εντός του χρονικού διαστήματος ενός έως τριών ετών από την κήρυξη της πτώχευσης. Η απαλλαγή επέρχεται σε εύλογο χρονικό διάστημα μετά την πτώχευση, δίχως να προϋποθέτει την κήρυξη του οφειλέτη ως συγγνωστού- έννοια απαραίτητη κατά τις προγενέστερες νομοθετικές ρυθμίσεις. Η έννοια του εύλογου χρόνου προσδιορίζεται ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση οφειλέτη και τελεί σε  άμεση εξάρτηση με το ύψος της περιουσίας του, βάσει της οποίας πρόκειται να προσδιοριστεί τόσο ο χρόνος απαλλαγής , όσο και η υποχρέωσή του να εισφέρει μέρος του μεταπτωχευτικού του εισοδήματος στην πτωχευτική περιουσία.

Συγκεκριμένα:

  • Εάν η περιουσία του οφειλέτη αποτελείται από την κύρια κατοικία ή/και άλλα πάγια περιουσιακά στοιχεία αξίας τουλάχιστον 000€, τα οποία καλύπτουν ποσοστό ανώτερο του 10% εξ των οφειλετών του, τότες η απαλλαγή λαμβάνει χώρα μετά την πάροδο ενός έτους από την κήρυξη της πτώχευσης. Σε αυτήν την περίπτωση ο Οφειλέτης δεν υποχρεούται να εισφέρει στην πτωχευτική περιουσία μέρος του εισοδήματός του, παρά μόνον κατά το μέρος που τα εισοδήματά του υπερβαίνουν το πενταπλάσιο των εύλογων δαπανών διαβίωσης, που ορίζεται στο αρ. 73 Ν. 4389/2016.
  • Εάν η περιουσία δεν πληροί τα ως άνω κριτήρια, ο οφειλέτης απαλλάσσεται κατόπιν τριών ετών από την πτώχευση, εισφέροντας στην πτωχευτική περιουσία το μέρος του εισοδήματός του, το οποίο- εφόσον του αφαιρεθούν οι φόροι και οι ασφαλιστικές εισφορές- υπερβαίνει το όριο είτε του ακατάσχετου εισοδήματος, είτε των εύλογων δαπανών διαβίωσης (επιλέγεται το μεγαλύτερο).

Εν τέλει, η απαλλαγή του οφειλέτη επέρχεται αυτοδικαίως, είναι πλήρης και αφορά όλες τις οφειλές του προς κάθε πιστωτή του, κατά την κήρυξη της πτώχευσης, είτε αναγγέλθηκαν, είτε όχι. Ειδικότερη είναι η ρύθμιση των χρεών προς το Δημόσιο, τα ποία κρίνονται βάσει του χρόνου βεβαίωσής τους. Βέβαια, από την απαλλαγή εξαιρούνται οι οφειλέτες, οι οποίοι έχουν τελέσει από δόλο ή βαριά αμέλειά τους θάνατο ή σωματική βλάβη προσώπου, έχουν οφειλές διατροφής ή των αδικημάτων του Ν. 4557/18 (νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες).

Περαιτέρω, με τον ν. 4738/20 κατοχυρώνεται το εξαιρετικό δικαίωμα των πιστωτών – και όποιου άλλου έχει έννομο συμφέρον- να ακολουθήσει τη δικαστική οδό, μέσω της άσκησης προσφυγής, ενέργεια η οποία αποτελεί τροχοπέδη στην απαλλαγή του οφειλέτη, καθότι σε τούτη την περίπτωση ακολουθείται η δικαστική οδός, προσδίδοντας, έτσι, στο δικαστήριο την ευχέρεια να αποφασίσει βάσει των κριτηρίων της έννοιας του συγγνωστού. Συγκεκριμένα, επί του αρ. 193 παρ. 1, αναφέρονται οι προϋποθέσεις παραδεκτού της άσκησης της προσφυγής, οι οποίες συνοψίζονται στις εξής:

  1. Επίκληση αδυναμίας εκπλήρωσης του προσφεύγοντος, λόγων δολίων ενεργειών του οφειλέτη , οι οποίες διαπιστώνονται μέσω της απόφασης κήρυξης της πτώχευσης.
  2. Ένδειξη κακής πίστης του οφειλέτη, είτε κατά την κήρυξη της πτώχευσης, είτε κατά τη διάρκειά της.
  3. Μη συνεργασία του οφειλέτη με τα όργανα της πτώχευσης.
  4. Δόλια απόκρυψη εισοδημάτων ή περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη.
  5. Εκκρεμής ποινική δίωξη κατά του οφειλέτη

Το Πτωχευτικό Δικαστήριο καλείται να αποφασίσει την απαλλαγή του οφειλέτη, σταθμίζοντας την εκάστοτε περίπτωση, χορηγώντας μια εύλογη προθεσμία προκειμένου να ικανοποιηθούν οι προϋποθέσεις  απαλλαγής. Σημειούται πως τα παρόντα κριτήρια απαλλαγής δεν αποτελούν κώλυμα στην έγκριση της απαλλαγής, καθώς η κρίση επ’ αυτών επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου.

Κρίσιμη είναι επίσης η θεσμοθέτηση της απαλλαγής εκπροσώπων νομικών προσώπων από οφειλές για τις οποίες ευθύνονται εκ του νόμου αλληλέγγυα και οι οποίες προέκυψαν εντός της ύποπτης περιόδου και των αμέσως προηγούμενων 36 μηνών , ήτοι οφειλές προς το Δημόσιο και τους Ασφαλιστικούς Φορείς, δίχως να συγκαταλέγονται επ’ αυτών οι οφειλές λόγω παροχής προσωπικής εγγύησης ή αδικοπραξίας. Σε αυτή την περίπτωση η απαλλαγή επέρχεται αυτοδικαίως, είτε με την πάροδο 36 μηνών από την υποβολή της αίτησης πτώχευσης, είτε 24 μηνών από την κήρυξη της πτώχευσης (όποιο προηγηθεί χρονικά), με δυνατότητα άσκησης προσφυγής κατά της απαλλαγής, ομοίως με την περίπτωση των φυσικών προσώπων.

Οι προϋποθέσεις χορήγησης της απαλλαγής ν.π. είναι όμοιες, αν και αυστηρότερες, με τις απαιτούμενες για τα φυσικά πρόσωπα, με μόνη διαφορά την ύπαρξη νομικού κωλύματος πλήρους απαλλαγής  σε περίπτωση καταδίκης του εκπροσώπου ν.π. σε έγκλημα της χρεοκοπίας , κακουργηματικής κλοπής, απάτης, υπεξαίρεσης και πλαστογραφίας, κατά τις οποίες δύναται να αποφασίσει μερική απαλλαγή, εξαιρώντας τις οφειλές οι οποίες συνδέονται άμεσα με το αδίκημα για το οποίο καταδικάστηκε. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να διαπιστώνεται η έλλειψη δόλου ή βαριάς αμέλειας. Ιδιαίτερα στην περίπτωση εκκρεμούς δίωξης, το δικαστήριο δύναται να αναβάλλει τη χορήγηση αναβολής, έως την αμετάκλητη περάτωση της διαδικασίας. Τέλος η χορήγηση της απαλλαγής δεν λειτουργεί αποτρεπτικά ως προς την ρευστοποίηση της πτωχευτικής περιουσίας.

 

Παραγραφή Φορολογικών Οφειλών: Νομολογιακές Εξελίξεις κατόπιν των ΣτΕ 616-618/2021

Σύμφωνα με το άρθρο 36 παρ. 1 του Ν.4174/2013 «Η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να προβεί σε
έκδοση πράξης διοικητικού, εκτιμώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου εντός πέντε (5) ετών
από τη λήξη του έτους εντός του οποίου λήγει η προθεσμία υποβολής δήλωσης. Στις περιπτώσεις που
για κάποια φορολογία προβλέπεται η υποβολή περισσότερων δηλώσεων, η έκδοση της πράξης του
προηγούμενου εδαφίου μπορεί να γίνει εντός πέντε (5) ετών από τη λήξη του έτους εντός του οποίου
λήγει η προθεσμία υποβολής της τελευταίας δήλωσης.»

Από την ως άνω διάταξη συνάγεται ότι η πενταετής προθεσμία παραγραφής αρχίζει να τρέχει από τη
λήξη του έτους εντός του οποίου συνέτρεξαν οι οριζόμενες στο νόμο προϋποθέσεις για την έκδοση
της σχετικής πράξης προσδιορισμού του φόρου. Διακοπή δε της προθεσμίας αυτής επέρχεται από
και διά της έκδοσης της σχετικής καταλογιστικής πράξης φόρου και μάλιστα σε αντίθεση με το
προϊσχύσαν νομοθετικό καθεστώς του άρθρου 84 Ν. 2238/1994 κατά το οποίο για τη διακοπή της
παραγραφής δεν αρκούσε μόνο η έκδοση της καταλογιστικής πράξης, αλλά απαιτείτο επιπλέον να
λάβει χώρα εντός της πενταετούς προθεσμίας παραγραφής και η κοινοποίηση αυτής.

Η ως άνω διατάξη προκάλεσε πλήθος αντιρρήσεων τόσο από την πλευρά της θεωρίας όσο και από
την πλευρά της νομολογίας αφού, ως συνεπέστερη με την αρχή της ασφάλειας δικαίου και την
αποφυγή έκθεσης σε κίνδυνο τόσο των φορολογουμένων όσο και του ίδιου του Ελληνικού Δημοσίου
ως προς την εισπραξιμότητα των εσόδων, θα ήταν ορθό να τυγχάνει εφαρμογής η προγενέστερη
ρύθμιση, η οποία επέβαλε το βάρος στην φορολογική διοίκηση ως προς την υποχρέωση και της κοινοποίησης της καταλογιστικής πράξης εντός της πενταετούς προθεσμίας παραγραφής[1]. Και τούτο διότι μόνο από και δια της κοινοποίησης της διοικητικής πράξης καθίσταται αυτή αντιτάξιμη
απέναντι στο διοικούμενο[2].  Από εκείνο το χρονικό σημείο ο φορολογούμενος θα επιδιώξει να
συλλέξει το αποδεικτικό υλικό προς αμφισβήτηση της εκδοθείσας πράξης. Επομένως, η τυχόν
καθυστερημένη κοινοποίηση αυτής μετά την παρέλευση ευλόγου χρόνου από τη συμπλήρωση της
πενταετούς παραγραφής θα γεννούσε για τον φορολογούμενο τα ίδια προβλήματα με την
εκπρόθεσμη, μετά τη συμπλήρωση παραγραφής, έκδοση της καταλογιστικής πράξης, ενώ θα
δημιουργούσε, επιπλέον, ανασφάλεια δικαίου, καθώς ο φορολογούμενος δεν θα εδύνατο να γνωρίζει
εάν έχει συμπληρωθεί η παραγραφή των σχετικών διαχειριστικών ενεργειών του για το εκάστοτε
φορολογικό έτος και αντίστοιχα να προασπίσει τα συμφέροντα του [3].

Με τις ΟλΣτΕ 616-618/2021 αποφάσεις, επιλύθηκε οριστικά η ως άνω αστοχία της διατάξης του
άρθρου 36 παρ. 1 του Ν. 4174/2013, όπως αυτή εφαρμοζόταν ιδίως ενόψει και της διάταξης του
άρθρου 72 παρ. 11 εδ. γ’ του Ν. 4174/2013 κατά την οποία «Διατάξεις περί παραγραφής του
δικαιώματος του Δημοσίου να κοινοποιεί φύλλα ελέγχου και πράξεις προσδιορισμού φόρου, τελών,
εισφορών, προστίμων, προϊσχύουσες του άρθρου 36 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας,
εξακολουθούν να έχουν εφαρμογή για τις χρήσεις, τις περιόδους, τις υποθέσεις και τις φορολογικές
υποχρεώσεις τις οποίες αφορούν. […] Όπου σε κείμενες διατάξεις ουσιαστικού φορολογικού δικαίου,
που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, προβλέπεται προθεσμία
παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου να κοινοποιεί φύλλα ελέγχου, πράξεις προσδιορισμού
φόρου, τελών, εισφορών, πράξεις επιβολής προστίμων και κάθε άλλη συναφή πράξη, η παραγραφή
διακόπτεται με την έκδοση τους. Η διάταξη του προηγούμενου εδαφίου εφαρμόζεται και σε εκκρεμείς
δικαστικές υποθέσεις, οι οποίες δεν έχουν συζητηθεί κατά τη δημοσίευση του παρόντος νόμου σε πρώτο
βαθμό.».

Οι εν λόγω αποφάσεις της Ολομέλειας του ΣτΕ, αποφαινόμενες σε αναιρετικό επίπεδο σχετικά με τα
εξής αντικείμενα: φορολογία εισοδήματος (ΟλΣτΕ 616/2021), Φ.Π.Α. (ΟλΣτΕ 617/2021) και
επιβολή προστίμου του άρθρου 6 του Ν. 2523/1997, όσον αφορά πρόστιμα Φ.Π.Α. για πλαστά,
νοθευμένα ή εικονικά φορολογικά στοιχεία (ΟλΣτΕ 618/2021) και ενόψει ελέγχου της φορολογικής
Διοίκησης για το οικονομικό έτος 2005 (διαχειριστική χρήση 01.01.2004 έως και 31.12.2004), διασαφήνισαν πλήρως την διάταξη του άρθρου 72 παρ. 11 εδ. γ του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 4174/2013), η οποία προστέθηκε με το άρθρο πρώτο υποπαρ. Δ.2 περ. 18β του ν.
4254/2014. Σύμφωνα με την 9 η σκέψη των αποφάσεων, η διάταξη καταλαμβάνει κατ’ αρχήν
υποθέσεις, όπως οι υπό κρίση, στις οποίες η αξίωση του Δημοσίου να βεβαιώσει και επιβάλει φόρο
ή/και κυρώσεις για την παράβαση των σχετικών διατάξεων για χρήσεις, περιόδους, φορολογικές
υποθέσεις ή υποχρεώσεις πριν από την έναρξη ισχύος του Κ.Φ.Δ. (και άρα μέχρι τις 31-12-2013) δεν
είχε, σύμφωνα με τις προϊσχύουσες του άρθρου 36 του Κ.Φ.Δ. διατάξεις, παραγραφεί όταν άρχισε
να ισχύει η επίμαχη διάταξη του άρθρου 72 παρ. 11 εδ. γ ́ του Κ.Φ.Δ. και στις οποίες δεν είχε κατά
τον αυτό χρόνο εκδοθεί η οικεία καταλογιστική πράξη. Εντούτοις, το δικαστήριο κρίνει
αντισυνταγματική την διάταξη ως αντικείμενη στις αρχές της φανερής δράσης της Διοίκησης και της
ασφάλειας του δικαίου και, ως εκ τούτου, μη εφαρμοστέα, με αποτέλεσμα να εφαρμόζονται οι
προϊσχύουσες του άρθρου 36 του ΚΦΔ διατάξεις περί παραγραφής, οι οποίες παγίως προέβλεπαν ως
προϋπόθεση διακοπής της προθεσμίας παραγραφής της φορολογικής αξίωσης του Δημοσίου την
εντός της οικείας προθεσμίας κοινοποίηση της καταλογιστικής πράξης.

 

Σταυρούλα Τσόπα,

Δικηγόρος – Συνεργάτης Διοικητικού Δικαίου

 

[1] ΕΥ. ΜΠΑΚΑΛΗΣ σε Ι.ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ/Μ. ΒΡΑΧΑΤΗ/Β. ΒΥΖΑΣ…, «Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας -Συστηματική κατ’ άρθρο ερμηνεία Ν. 4174/2013», 2018, Εκδ. Σάκκουλας, σελ. 915-916 και Κ. Δ. ΦΙΝΟΚΑΛΙΩΤΗΣ, «Φορολογικό Δίκαιο: Ουσιαστικό Μέρος, Φορολογική Διαδικασία, Φορολογική Δικονομία», Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, έκδ. 6η, 2020 , σελ 635
[2] Ε. ΠΡΕΒΕΔΟΥΡΟΥ «Κοινοποίηση ατομικής διοικητικής πράξης» (άρθρο 19 ΚΔΔιαδ. Γενικό διοικητικό δίκαιο, 2-12-2015), https://www.prevedourou.gr/
[3] ΣτΕ 1364/2017 και την εκεί επικαλούμενη αρχή της φανεράς δράσεως της Διοίκησης και Β. ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑ Πρωτοδίκης Δ.Δ.-Δ.Ν. «Η κοινοποίηση των πράξεων της φορολογικής Διοίκησης σύμφωνα με το άρθρο 5 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.», (https://www.ddikastes.gr/ ανάρτηση από 06.03.2021)

 

 

 

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Η ομάδα μαςΝΕΑ ΚΑΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣΥΝΔΕΣΜΟΙ